Diễn biến nhân quả con người

Quý bạn đọc vui lòng chọn định dạng pdf hoặc epub, rồi nhấn nút “Đọc” ở trên để đọc toàn bộ nội dung bài triển khai tri kiến giải thoát này, hoặc xem trực tiếp như sau:

Ngày 04 tháng 2 năm 2025

DIỄN BIẾN NHÂN QUẢ CON NGƯỜI

Phật tử T.T thưa hỏi

Hỏi: Dạ con chào sư cô ạ, kính thưa sư cô!

Gần đây báo chí và mạng truyền thông có đăng tải nhiều hiện tượng xảy ra trong xã hội và trong các trú xứ tôn giáo trên thế giới, trong đó có những người theo học giáo lý của Đức Thế Tôn, làm con hoang mang, dao động, không biết đâu là thật, đâu là giả, vì những hành động đó khác xa với giáo lý của Đức Phật dạy. Con hiểu tất cả sự việc xảy ra đều có liên quan tới nhân quả, con cố gắng triển khai tri kiến xả tâm nhưng những video đó cứ làm con phải suy nghĩ. Xin sư cô chỉ cho con phải nhìn nhận sự việc như thế nào? Và chúng con phải nương tựa vào đâu để tu hành? Con xin chân thành cảm ơn sư cô!

Đáp: Kính gửi chị T.T!

Để giải quyết câu hỏi của chị, chúng ta tập trung phân tích ba vấn đề sau: Thứ nhất, lập trường nhìn nhận mọi sự việc trong cuộc đời ra sao để tâm không hoang mang, dao động. Thứ hai, sự thật cần tìm ở đâu? Thứ ba, nương tựa vào đâu để tu hành giải thoát?

1- NHÌN ĐỜI BẰNG ĐÔI MẮT NHÂN QUẢ

Trên thế gian này không có sự vật hiện tượng nào xảy ra một cách ngẫu nhiên, mà đều có nguyên do. Nghĩa là, có nguyên nhân thì mới có kết quả. Vì vậy, Đức Phật dạy: “Con người sinh ra từ nhân quả, sống trong nhân quả, chết trở về với nhân quả”, hay nói một cách khác: “Con người sinh ra từ môi trường sống, sống trong môi trường sống, chết lại trở về với môi trường sống”. Điều này có nghĩa là tất cả mọi việc trên đời này đều không ngoài nhân quả, mà nhân quả là quy luật duyên hợp giữa các duyên trong môi trường sống này.

Nói đến môi trường sống là nói đến vật chất tứ đại (đất, nước, gió, lửa) và các từ trường, tức là thiên nhiên, vũ trụ, đất đá, núi sông, cỏ cây, hoa lá, côn trùng, động vật, con người, văn hóa, xã hội, tư tưởng, học thuyết… và các loại từ trường hành động của mọi vật, trong đó có con người.

Các pháp đều do duyên hợp mà thành, hết duyên thì tan hoại. Vì tự các duyên kết hợp với nhau quyết định nên trạng thái của các pháp và khi tan rã thì các pháp cũng không còn, cho nên trạng thái của các pháp là công bằng theo sự vận hành của các duyên, chứ không có ai điều khiển các pháp đó. Do vậy, thành cũng do duyên mà hoại cũng do duyên, đó là quy luật sanh diệt nhân quả của tất cả các pháp trong thế gian này.

Nhân quả là duyên hợp, cho nên nhân quả luôn công bằng và tuyệt đối công bằng.

Nếu hiểu rõ sự công bằng của luật nhân quả thì tâm chúng ta không bao giờ hoang mang, dao động. Còn nếu tâm bị hoang mang, dao động, có nghĩa là chúng ta chưa hiểu rõ luật nhân quả.

Muốn hiểu rõ được nhân quả và sự công bằng của luật nhân quả, thì chúng ta hãy bắt đầu bằng một ví dụ thực tế, cụ thể, rõ ràng, trực quan, phổ biến mà tất cả mọi người đều có thể dễ dàng nhận thấy được, đó là nhân quả thảo mộc.

Đối với loài thảo mộc, khi gieo nhân cam hợp đủ với các duyên khác như thiên nhiên vũ trụ (thời tiết, khí hậu, đất đai…), động vật, côn trùng, con người, thì từ nhân cam đó sẽ mọc lên thành cây cam, cho ra những quả cam, không những một quả cam mà nhiều quả cam. Trong một quả cam chứa nhiều nhân cam.

Như vậy, gieo nhân cam thì cho ra những quả cam, đó là nhân nào quả nấy rất thực tế, rõ ràng, cụ thể, khoa học.

Quan sát cây cam, chúng ta thấy rằng, về hình dạng, có quả non, quả già, quả to, quả nhỏ; có quả màu xanh, quả màu vàng; có quả tròn, quả bị ong chích nổi u nần; có quả xanh trong bóng râm, có quả rám nắng do mặt trời chiếu, v.v. Về tính chất bên trong, có quả ngọt, quả nhạt; có quả nhiều nước, quả ít nước; có quả nhiều hạt, quả ít hạt; có quả chứa nhiều vitamin C, có quả chứa ít vitamin C, v.v.

Do vậy, đặc tướng, đặc tính của quả cam phụ thuộc vào các duyên hợp nên quả cam đó, tức là nhân như vậy hợp với những duyên như vậy thì quả phải như vậy, đó là sự công bằng của quy luật duyên hợp.

Với tất cả các loài thảo mộc khác như ớt, xoài, bưởi, mít, đu đủ… cũng tương tự.

Như vậy, đối với loài thảo mộc, thì nhân nào quả nấy, một nhân cho ra nhiều quả, trong một quả chứa nhiều nhân, đặc tướng đặc tính nhân quả phụ thuộc vào các duyên, nhân quả thảo mộc luôn công bằng theo duyên hợp.

Nhân quả con người cũng giống như nhân quả thảo mộc, cũng rõ ràng, khoa học, công bằng, nhưng trừu tượng hơn, vì không dễ quan sát trực quan như loài thảo mộc.

Vậy, đường đi nhân quả con người như thế nào? Con người gieo nhân từ đâu và nhận quả ở chỗ nào?

Nhân là hành động mà con người tác động vào môi trường, còn quả là kết quả mà con người nhận được từ môi trường tác động trở lại. Cụ thể:

Nhân là từ trường của hành động thân, khẩu, ý do vô minh điều khiển, gọi là nghiệp nhân.

Quả là những diễn biến xảy ra trên bốn chỗ: thân, thọ, tâm, pháp của con người tương ưng với nghiệp nhân đã tạo. Mọi sự kiện xảy ra đối với con người đều không ngoài bốn chỗ: thân, thọ, tâm, pháp. Nó là bốn chỗ mà nghiệp tương ưng với các duyên tác động vào đời sống của một con người, ngoài bốn chỗ này thì không phải là đời sống của con người.

˗ Thân: là cơ thể con người.

˗ Thọ là cảm giác nơi thân, gồm có 3 cảm giác: Cảm giác an lạc; cảm giác đau khổ; cảm giác không an lạc, không đau khổ.

˗ Tâm là những niệm gồm có: Niệm lăng xăng (vọng tưởng); không niệm là tâm yên lặng, bất động.

˗ Pháp là âm thanh, sắc tướng, thời tiết, nắng mưa, gió bão, mọi sự việc gia đình, xã hội, tài sản, công việc… tác động vào thân tâm chúng ta.

Đức Phật dạy: “Nghiệp tương ưng tái sanh luân hồi”, nghĩa là con người từ nghiệp sanh ra. Nghiệp tương ưng với các duyên hợp như cha, mẹ, thời tiết, khí hậu, thức ăn… để hình thành nên thân người, và liên tục hợp với các duyên tứ đại để phát triển từ bào thai nhỏ trở thành đứa bé, rồi lớn lên thành thanh niên và cuối cùng già đi rồi chết, đó là chu kỳ sống điển hình của một con người bình thường. Đây là nghiệp quả trên thân của mỗi người từ sanh đến diệt, luôn thay đổi theo thời gian.

Trong quá trình sống của con người thì luôn luôn xuất hiện những cảm thọ. Khi thì khó chịu vì thời tiết nóng bức hoặc lạnh lẽo, lúc thì dễ chịu trước làn gió mát. Có lúc ngứa ngáy, đau nhức do bệnh tật, có lúc thân khỏe mạnh an lạc. Đôi khi buồn bã vì những điều bất toại nguyện, hay tức giận trước cảnh trái ý nghịch lòng, hoặc hân hoan khi thỏa lòng, đắc ý. Cũng có lúc không buồn cũng không vui, tâm bình lặng như mặt hồ không gợn sóng… Tất cả những cảm giác đó là nhân quả xảy ra trên thọ của mỗi người, luôn sinh diệt, thay đổi theo các duyên.

Tâm con người như con vượn chuyền cây, hết nghĩ chuyện này đến chuyện khác, không lúc nào ngơi nghỉ, ngoại trừ những lúc ngủ say. Đây là nghiệp quả trên tâm của mỗi người.

Hành trình của đời người là một dòng chảy không ngừng biến đổi, từ lúc sinh ra cho đến khi nhắm mắt lìa đời. Mọi hoàn cảnh xung quanh ta luôn vận động không ngừng nghỉ. Thiên nhiên, thời tiết, khí hậu, hay chính nơi ta sinh sống cũng thay đổi từng ngày. Dù có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, nhưng chẳng mùa nào giống mùa nào, chẳng ngày nào lặp lại ngày trước, cho nên: “Không ai tắm hai lần trên một dòng sông” là như vậy.

Con người sinh ra trong sự yêu thương và chăm sóc của cha mẹ. Có bữa ăn đạm bạc, có bữa ăn đủ đầy; có lúc no ấm, có lúc đói khát. Sự dạy dỗ của cha mẹ cũng tùy, lúc dịu dàng, khi nghiêm khắc, thậm chí có những lúc phải dùng đến roi vọt. Trong gia đình, lúc sum vầy, lúc thì mỗi người một việc, có lúc thì ly tán, biệt ly sanh tử. Còn trong cộng đồng, kẻ thế này, người thế khác, tất bật lo toan cho đời sống. Dòng đời vẫn không ngừng trôi…

Tuổi thơ trôi qua giữa tiếng cười vui chơi và những lần va chạm, cãi vã. Bạn bè lúc thân thiết, lúc giận hờn, rồi ai cũng lớn lên, mỗi người một hướng. Những năm tháng cắp sách đến trường, ta gặp biết bao thầy cô, bạn bè, tiếp thu bao lời dạy dỗ, để chuẩn bị bước vào đời với biết bao hoài bão. Khi trưởng thành, ai cũng lao vào dòng chảy mưu sinh giữa dòng đời xuôi ngược, chứng kiến bao nhiêu cảnh nhân tình thế thái, nếm đủ mùi vinh nhục…

Rồi tuổi già cũng đến như một lẽ tự nhiên. Thân xác hao mòn, lưng còng, chân chậm, mắt mờ, tai điếc, như mặt trời xế bóng buổi chiều tà. Nhìn lại cuộc đời như gió thoảng mây trôi, được mất, thành bại rồi cũng phải gửi nắm xương tàn vùi trong lòng đất lạnh, để rồi nghiệp tiếp tục tương ưng luân hồi, khởi đầu một kiếp nhân sinh quay cuồng bất tật…

Nhưng luân hồi không chỉ bắt đầu khi ta chết đi, mà ngay trong đời sống hiện tại, từng hành động, lời nói, ý nghĩ mang tính chất tham, sân, si, thì sẽ tương ưng với nghiệp tham, sân, si của người hay chúng sanh khác để tái sanh, chứ không đợi đến lúc nhắm mắt mới tái sanh luân hồi.

Đó là những diễn biến nghiệp quả xảy ra trên mặt trận pháp của con người, luôn luôn sanh diệt, đổi thay liên tục…

Con người tạo nghiệp nhân từ những hành động trên thân, khẩu, ý và nhận quả trên là những diễn biến xảy ra trên bốn chỗ: thân, thọ, tâm, pháp, đó là chu trình nhân quả của đời sống của một con người, ngoài bốn chỗ thân, thọ, tâm, pháp thì không phải là đời sống con người.

Chúng ta xét thêm một số ví dụ để thấy được nhân quả con người xảy ra trên bốn chỗ thân, thọ, tâm, pháp một cách cụ thể hơn:

• Nhân quả trên thân người:

˗ Có người tạo nghiệp thân nam, thì tái sanh làm thân người nam. Có người tạo nghiệp thân nữ, thì tái sanh làm thân người nữ. Có người tạo nghiệp thân nam nhưng tính cách nữ, thì tái sanh làm người có thân nam nhưng tính cách nữ. Có người tạo nghiệp thân nữ nhưng tính cách nam, thì tái sanh làm người có thân nữ nhưng tính cách nam.

˗ Nghiệp của người giữ gìn đức hiếu sinh, không giết hại, không ăn thịt, không đánh đập chúng sanh, sẽ tái sanh làm thân người khỏe mạnh, sống lâu và ít bệnh tật.

Ngược lại, người tạo nghiệp sát sanh khi sinh ra thường phải chịu nhiều bệnh tật, cơ thể không khỏe mạnh, tuổi thọ ngắn, thậm chí có người yểu tử, đoản mạng do đã cướp đi sự sống của nhiều chúng sanh.

˗ Người tạo nghiệp bố thí, chia sẻ, giúp đỡ sự sống cho người và các chúng sanh khác, thì tái sanh vào gia đình giàu có, cơm ăn, áo mặc đầy đủ, thậm chí có cả người hầu, kẻ hạ.

Ngược lại, người tạo nghiệp ích kỷ, bỏn xẻn, phá tán tài sản của người và các loài vật, thì tương ưng tái sanh vào gia đình cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, thậm chí là tương ưng làm những chúng sanh nhỏ nhít như kiến, trùng để thọ hưởng phước báu cực kỳ ít ỏi, đời sống eo hẹp, sự sống mong manh.

˗ Người luôn thương yêu mọi người thì từ trường thương yêu đó sẽ chiêu cảm sự thương mến của những người và chúng sanh khác.

Người trau dồi lòng từ thì tái sanh có thân tướng đẹp, khỏe mạnh, khuôn mặt phúc hậu, từ ái.

Ngược lại, người luôn ghét bỏ người khác thì từ trường đó sẽ chiêu cảm sự ghét bỏ của những người và chúng sanh khác.

Có tu sinh đọc báo viết, có người sinh ra với khuôn mặt u nần, gớm ghiếc, bèn hỏi Trưởng lão Thích Thông Lạc là do nguyên nhân nào? Thầy trả lời, người này đời trước nhìn ai cũng khởi ác ý, thấy ghét, nên nghiệp đó thành tựu tái sanh chiêu cảm thân người có khuôn mặt u nần khó coi, để ai nhìn vào cũng thấy gớm ghiếc, không có thiện cảm.

• Nhân quả trên cảm thọ con người:

˗ Người tạo nghiệp sát sanh, thì thân thường bệnh tật, tâm thường bất an.

˗ Người tham lam, làm việc bất chính, thì tâm lo lắng, bất an.

˗ Người hay đố kỵ, thì tâm thường khó chịu trước thành công của người khác.

˗ Người hay nghi ngờ, thì luôn có cái nhìn phòng thủ trước mọi người, mọi việc, họ không tin tưởng bất kỳ ai, bất kỳ việc gì, thường hay do dự, dò xét, do vậy mà tâm bất an.

˗ Người giữ đức hiếu sinh, tôn trọng sự sống mọi người, thì thân thể khỏe mạnh, an lạc, tâm hồn thảnh thơi, thoải mái.

˗ Người hay làm việc tốt, giúp đỡ mọi người không vụ lợi, thì tâm được bình an.

• Nhân quả trên tâm con người:

˗ Người hay phóng dật thì tâm bất an.

˗ Người luôn thấy lỗi người khác thì tâm sanh chướng ngại.

˗ Người càng dính mắc các pháp thế gian, thì tâm càng sanh nhiều vọng tưởng bất an. Người càng buông xả thì tâm càng bình an.

˗ Người có những hành động ác, làm khổ mình khổ người, thì tâm hay khởi niệm vọng tưởng bất an, phiền não.

˗ Người sống thiện, không làm khổ mình khổ người thì tâm thường thanh thản.

• Nhân quả trên pháp của con người:

˗ Người luôn khởi tâm thương yêu, hòa hợp mọi người thì được mọi người đoàn kết, thương yêu. Nếu nghiệp này tái sanh thì sẽ tương ưng với gia đình, dòng họ đoàn kết, thương yêu, đùm bọc lẫn nhau.

Còn người khởi tâm chia rẽ mọi người, thì hay gặp cảnh xung đột, chia rẽ. Nếu nghiệp này tái sanh thì sẽ tương ưng vào gia đình bố mẹ bất hòa, dòng họ chia rẽ, cộng đồng không đoàn kết, hoặc đất nước chia cắt…

Trưởng lão Thích Thông Lạc dạy: Người tạo nghiệp chia rẽ quá nặng nề, nghiệp đó có thể chiêu cảm tai nạn để thân người đó phải chịu cảnh máu chảy thịt rơi, thân thể chia lìa.

˗ Người hay nói xấu người khác thì sẽ đánh mất đi sự kính trọng của mọi người và làm cho người khác khởi tâm công kích, nói xấu mình trở lại.

Nếu một người lên truyền thông nói xấu người, khiến cho nhiều người oán ghét, thì sẽ chiêu cảm rất nhiều người chống lại mình, gây nên cảnh gió tanh mưa máu bằng miệng lưỡi.

˗ Người hay cáo buộc người khác vô căn cứ, thì sẽ bị người khác vu khống mình không cần lý do.

˗ Trong gia đình, những người con có hiếu là vì chúng nợ cha mẹ trong nhân quả, nên nó thường chăm ngoan, lo lắng chu toàn cho cha mẹ. Còn những đứa con bất hiếu là vì cha mẹ nợ những đứa con này, cho nên nó sanh lên để đòi nợ, làm những hành động khiến cha mẹ phải hao tâm, tổn sức, khổ cực vô cùng.

˗ Người không hoàn thành trách nhiệm của mình trong nhân quả thì sẽ bị nhân quả xử bằng ác pháp. Ví dụ:

Người quét rác thiếu trách nhiệm để rác bẩn gây ô nhiễm, khiến nhiều người nhiễm bệnh, thì người đó phải chịu hậu quả bệnh tật do cái duyên mình tạo ra ác pháp cho người khác.

Người vợ hoặc chồng không làm đúng bổn phận trách nhiệm trong gia đình, thì gia đình sẽ xào xáo, bất an, không có hạnh phúc.

Người lãnh đạo không làm tròn nhiệm vụ lãnh đạo, thì cộng đồng sẽ nổi dậy chống đối nhà lãnh đạo đó.

Cho nên, dân gian đã đúc kết câu nói rất chí lý: Đừng nghĩ đến quyền hành, chức vụ, mà hãy nghĩ xem mình đã đủ tài, đủ đức đảm nhận chức vụ đó hay chưa. Người không đủ đức, đủ tài thì không bao giờ đảm nhận trách nhiệm đối với cộng đồng được. Nếu có thì chỉ làm khổ mình khổ người mà thôi.

˗ Người luôn đối xử công bằng với mọi người mọi vật, thì cuộc đời sẽ đối xử công bằng với người đó.

Ngược lại, người gieo nhân đối xử thiên vị, bất công đối với mọi người, mọi vật, thì phải gặp cảnh oan trái, bị đối xử bất công trở lại.

Người buôn bán gian lận, cân non, đong thiếu, khi nghiệp này thành tựu sẽ tái sanh làm người hoặc vật có các căn không đầy đủ.

˗ Người nói hay làm những hành động làm cho người khác bị bất an, thì người đó sẽ nhận lại những sự kiện làm cho tâm mình bất an.

˗ Người gieo nhân lập gia đình thì quả là những diễn biến xảy ra trong cuộc sống gia đình để người đó thọ nhận sự buồn vui, hạnh phúc hay khổ đau.

˗ Có người làm vua quan, có người làm giáo chủ hay chức sắc tôn giáo, có người làm ông nọ bà kia, có kẻ cùng đinh mạt hạng… tất cả đều là nhân quả xảy ra ở mặt trận pháp của người đó.

˗ Người phạm giới thì không thể nhiếp tâm an trú được.

Trong tu viện, có một sư cô cứ đến giờ lao tác là quét dọn rất sạch sẽ, nhưng đồng thời cũng làm chết chúng sanh rất nhiều. Trưởng lão nói với Nguyên Thanh rằng: Sư cô đó đến giờ tu sẽ không nhiếp tâm được, vì tạo nghiệp sát sanh, tức là phạm giới.

˗ Người gieo nhân dạy người khác những pháp tu ức chế tâm, thì bản thân sẽ hiểu sai pháp để tu hành rơi vào cảnh ức chế tâm.

Càng dạy nhiều người tu ức chế tâm, thì quả tu hành ức chế tâm càng nặng, khiến cho con đường tu của người đó gặp nhiều trở ngại.

˗ Trưởng lão Thích Thông Lạc có thuật lại một câu chuyện xảy ra trong thời Đức Phật: “Có năm vị Tỳ kheo giả làm người tu hành đắc đạo. Họ đến một vùng đất lạ, cất một cái bục cao, che phướn, che lọng, rồi một người lên ngồi nghiêm trang, mắt lim dim, còn bốn người kia đi vào làng kêu gọi mọi người đến xem có một vị tiên tu hành đắc đạo, nếu ai đến lễ lạy, cúng dường sẽ được nhiều phước báu. Cứ thế mà họ thay phiên nhau đi quảng cáo đồng bạn của mình để được cúng dường.

Kiếp sau đó, vào thời Đức Phật còn tại thế, có bốn người khiêng kiệu và một người bảo vệ kiệu của Hoàng Hậu đến nghe Phật thuyết pháp. Khi Hoàng Hậu đi nghe pháp thì cởi bỏ vòng vàng, nữ trang để trong kiệu. Năm người phụ trách kiệu xe thì nằm ngủ, ăn trộm đến ăn cắp tất cả nữ trang của Hoàng Hậu. Quân lính cho tra khảo đánh đập tàn nhẫn. Bà đến thỉnh ý Phật về nhân duyên gì mà có chuyện như thế?

Đức Phật đáp rằng năm ông đó kiếp trước là năm thầy tu giả mạo, còn bà là một tín nữ sùng đạo, hết lòng cung kính cúng dường họ. Bây giờ họ phải làm lính khiêng kiệu cho bà để đền nợ trước.

Nghe xong, Hoàng Hậu vô cùng kinh hãi, sợ mang tội với thầy nên bảo tha và không cho họ khiêng kiệu nữa. Nhưng họ khóc lóc, quỳ lạy, năn nỉ: “Xin lệnh bà rủ lòng thương xót, cho chúng con tiếp tục hầu hạ lệnh bà. Chúng con hứa từ nay sẽ cẩn thận không bao giờ dám ngủ quên như thế…”. Hoàng Hậu thỉnh ý Phật thì Đức Thế Tôn trả lời: “Nghiệp báo, họ trả nợ chưa dứt thì làm sao mà họ ra đi dễ dàng được?”.”

Người tạo nghiệp giả danh chứng đạo để lừa đảo người khác, thì có kết cục rất thê thảm như câu chuyện ở trên.

Trưởng lão Thích Thông Lạc đã dạy: “Luật nhân quả có đầy đủ quyền uy để hình phạt mọi người làm ác và ban phước cho mọi người làm thiện. Luật nhân quả khiến cho kẻ nào làm người khác khổ đau thì phải chịu lấy đau khổ; làm cho người khác gian nan vất vả thì phải chịu lấy vất vả gian nan; làm cho người khác nghèo cùng khốn khổ thì phải chịu lấy khốn khổ nghèo cùng; làm cho người khác cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc hoặc hủy hoại thực phẩm thì phải chịu lấy cảnh cơ hàn, cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc; làm cho kẻ khác đau khổ trong cảnh chia lìa tang tóc thì phải thọ lấy những cảnh tang tóc chia lìa; làm cho chúng sanh tử vong đoản mạng thì phải thọ lấy yểu tử, v.v.. Nếu là kẻ nào làm khổ mình khổ người đều phải nhận lấy nhân quả như nhau cả”.

Những gì xảy ra với bất kỳ con người nào đều không phải ngẫu nhiên, mà đều trong quy luật nhân quả. Nghĩa là những sự kiện xảy ra trên thân tâm và hoàn cảnh, hay nói theo danh từ Phật học là thân, thọ, tâm, pháp của họ đều là kết quả tương ưng với nghiệp nhân đã tạo.

Cho nên, thân, thọ, tâm, pháp là bốn sân khấu, nơi những vở tuồng nhân quả cứ nối tiếp nhau diễn xuất dưới bàn tay đạo diễn tài ba của nghiệp lực, để đưa con người vào sự khổ vui bất tận của cuộc đời. Cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay, nghiệp lực tương ưng với thân mới, lại tiếp tục những vở tuồng nhân quả…

Con người do vô minh nên tạo nghiệp, thì chính nghiệp chi phối lại cuộc sống của con người.

Nghiệp là vị đạo diễn tài ba thao túng cuộc sống của chúng ta, còn diễn viên là những duyên nhân quả trong môi trường sống, trong đó có chính bản thân mình.

Ví dụ 1: Cũng là nghiệp sân, nhưng tương ưng với các đối tượng trong gia đình thì sẽ mắng vợ, chửi con; trong công sở thì hơn thua với đồng nghiệp; ngoài xã hội thì cãi nhau với người thiên hạ; vào chùa thì xích mích với bạn đồng tu; ngồi một mình thì chướng với bản thân…

Cho nên, nghiệp sân là đạo diễn, còn diễn viên có thể là người thân, có thể là đồng nghiệp, có thể là người lạ, có thể bạn đồng tu, có thể là bản thân mình, để phát khởi tâm sân, làm cho tâm phải chịu khổ đau.

Nếu không có nghiệp sân thì làm gì có chướng ngại, dù trong nhà hay ngoài xã hội, dù ngoài chợ hay trong chùa, có phải không?

Ví dụ 2: Cũng là nghiệp hơn thua, đố kỵ, ở ngoài xã hội thì thấy ai hơn mình là tìm cách nói xấu, hạ bệ; vào chùa thì tìm cách nói xấu huynh đệ, tự coi mình là nhất.

Nếu xả được nghiệp hơn thua, đố kỵ, thì ở đâu cũng thấy bình đẳng, không thấy mình hơn người, không thấy mình bằng người, không thấy mình thua người, có phải là hạnh phúc không?

Cho nên, con người dù có khác nhau về tuổi tác, giới tính, màu da, sắc tộc, dù có tu theo Đạo Phật hay không theo Đạo Phật, dù sống trong gia đình hay ở chùa, thì nhân quả luôn tác động trên bốn mặt trận: thân, thọ, tâm, pháp, đó là những sân khấu cuộc đời của mỗi con người.

Ai không nhận thức được điều đó thì chính họ sẽ bị nhân quả chi phối, trở thành diễn viên của nghiệp lực tham, sân, si, để phải chịu những sự khổ đau sanh, già, bệnh, chết.

Ai nhận thức được điều đó, thì họ phải từng bước tìm cách thoát ra khỏi sự chi phối của nhân quả, bằng cách ngăn ác, diệt ác, sanh thiện, tăng trưởng thiện pháp trên bốn chỗ thân, thọ, tâm, pháp, đó gọi là tu tập xả tâm bằng pháp môn Tứ Chánh Cần mà Đức Phật đã dạy.

Ví dụ 1: Khi người ta tới chửi mình, mình chánh niệm tĩnh giác và tư duy rằng: “Đây là nhân quả đang tác động trên mặt trận pháp tương ưng với nghiệp sân mà mình đã tạo. Vay thì trả